In bài viết   Đóng lại

Hội thảo về thuật ngữ hóa học trong Chương trình và Sách giáo khoa mới

08/09/2017

Ngày 07/9/2017, Ban Quản lý Dự án Hỗ trợ đổi mới GDPT, Ban Phát triển CT GDPT tổng thể và Ban Phát triển các CT môn học tổ chức hội thảo Thuật ngữ Hóa học trong chương trình và sách giáo khoa mới. Chủ trì hội thảo là GS.TS Nguyễn Minh Thuyết, Tổng chủ biên CT GDPT mới. Các thành viên tham gia hội thảo là các chuyên gia Hóa học và các thành viên Ban Soạn thảo các CT môn học.

Hiện nay, việc sử dụng thuật ngữ khoa học nói chung còn nhiều điểm chưa thống nhất. Trong các môn học như Vật Lý, Hóa học, Sinh học,… có những trường hợp cùng một yếu tố nhưng lại được đề cập tới bằng những thuật ngữ khác nhau; cùng một đại lượng nhưng trong mỗi môn lại có một cách gọi khác; nhiều định nghĩa chưa thống nhất;… Việc rà soát, nghiên cứu và thảo luận để đi tới sự thống nhất về sử dụng thuật ngữ trong CT, SGK, đặc biệt là trong CT, SGK môn Hóa học – một môn học có rất nhiều tên nguyên tố, chất, hợp chất,… là vô cùng cần thiết.

Sau lời khai mạc của GS.TS Nguyễn Minh Thuyết, PGS.TS Huỳnh Văn Trung đề cập một số vấn đề cần làm rõ để đi đến thống nhất trong hệ thống danh pháp và thuật ngữ hóa học của chương trình và sách giáo khoa mới, như vấn đề có nên Việt hóa các từ tiếng Anh hay không; sử dụng từ Hán Việt như thế nào cho hợp lý; cách sử dụng các thuật ngữ; cách gọi tên một số nguyên tố có sự khác biệt theo TCVN 1991 và TCVN 2010;…


Quang cảnh hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, TS Phùng Phương Liên giới thiệu quy định cụ thể của NXBGD Việt Nam trong cách phiên chuyển thuật ngữ và chỉ ra một số mâu thuẫn giữa các nguyên tắc trong bộ TCVN 5529:2010. GS.TS. Nguyễn Đức Huệ không đồng tình với nguyên tắc 3.2.3 trong bộ TCVN này và đề xuất sử dụng các thuật ngữ nguyên gốc. Trong một số trường hợp, có thể kèm theo danh pháp do IUPAC (Liên minh Quốc tế về Hóa học thuần túy và Hóa học ứng dụng) công bố.

PGS.TS Mai Sỹ Tuấn đề nghị cần thống nhất để CT môn học Sinh học, Vật lý sử dụng danh pháp hóa học và thuật ngữ đã được sử dụng trong CT môn Hóa học và đưa ra vấn đề: nếu không phiên âm thì nên sử dụng thuật ngữ tiếng Anh hay tiếng Pháp? GS.TS Nguyễn Cương cho biết các tác giả Từ điển thuật ngữ và danh pháp hóa học mới vẫn phải tuân thủ theo TCVN 2010, tuy nhiên, những trường hợp chưa thống nhất thì nên dùng theo bộ danh pháp IUPAC và hạn chế tối thiểu việc sử dụng các nguyên tắc chưa có trong TCVN mới. 


Các chuyên gia tham dự hội thảo

GS.TS Nguyễn Minh Thuyết cho rằng cần tuân thủ các nguyên tắc sử dụng thuật ngữ, đó là: nguyên tắc khoa học, nguyên tắc hội nhập và nguyên tắc thực tế.  Để đảm bảo tính khoa học, các thuật ngữ, khái niệm phải được cập nhật, phù hợp với sự phát triển của khoa học thế giới, hình thức của thuật ngữ phải đảm bảo tính hệ thống. Để đáp ứng tính hội nhập, không nên phiên âm mà nên sử dụng nguyên dạng thuật ngữ tiếng Anh hoặc tiếng Pháp (đề nghị các chuyên gia cho ý kiến là nên chọn thuật ngữ tiếng Anh hay tiếng Pháp). Để đảm bảo tính thực tế, các thuật ngữ tiếng Việt dễ hiểu và đã được sử dụng một cách phổ biến (như tên các kim loại sắt, nhôm, đồng, chì, kẽm,… hoặc tên các hiện tượng như thăng hoa, khuếch tán, ngưng tụ, kết tủa,…) thì nên tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, bên cạnh tên các chất bằng tiếng Việt cần có chú thích từ nguyên dạng để học sinh dễ tiếp nhận các thuật ngữ là từ ghép sau này. Những thuật ngữ dịch ra tiếng Việt khó hiểu, không khác gì tiếng nước ngoài, thì để nguyên dạng tiếng nước ngoài.

Thay mặt nhóm biên soạn CT môn Hóa học, PGS.TS Đặng Thị Oanh tiếp thu ý kiến của các chuyên gia trong hội thảo. Nhóm biên soạn sẽ rà soát thuật ngữ trong CT môn Hóa học để thống nhất với hệ thống thuật ngữ theo bộ TCVN 2010 và sẽ bàn bạc để thống nhất với các CT Sinh học, Vật lý về vấn đề này.

(RGEP)