Giải pháp “giảm sốc” khi áp dụng Chương trình mới

11/10/2019

Để đón đầu Chương trình GDPT 2018, việc chuyển mạnh dạy và học sang định hướng phát triển năng lực đang là yêu cầu cấp bách đối với ngành giáo dục. Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục cần làm quen với việc quản trị dạy học/ giáo dục trong triển khai Chương trình mới; giáo viên đứng lớp cũng cần hiểu và làm quen với dạy học phát triển năng lực. Bộ GDĐT có những giải pháp gì để giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục các cấp và cả học sinh không còn bỡ ngỡ khi thực hiện CT GDPT mới

“Xi nhan sớm, bẻ lái từ từ”

Đó là cách miêu tả hóm hỉnh của Tiến sĩ Vũ Đình Chuẩn, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học, về những giải pháp của Bộ Giáo dục và đào tạo trong giai đoạn chuyển tiếp giữa Chương trình hiện hành và Chương trình GDPT 2018, bao gồm các nỗ lực đổi mới về kế hoạch dạy học, phương pháp - hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, tổ chức quản lý quá trình giáo dục...

Phát biểu trong tập huấn cán bộ quản lý cấp Sở, Phòng GDĐT triển khai Chương trình GDPT 2018, Tiến sĩ Vũ Đình Chuẩn nhấn mạnh: Để triển khai tốt các biện pháp đổi mới, tạo hiệu ứng mạnh mẽ trong đổi mới giáo dục, các Sở GDĐT cần chỉ đạo quyết liệt thực hiện chương trình GDPT hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh, trong đó thực hiện có hiệu quả việc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường, rà soát, tinh giản, sắp xếp nội dung dạy học; Đổi mới phương pháp, hình thức dạy học, tổ chức hoạt động học tích cực, phát huy tính tự lực, sáng tạo của học sinh, tăng cường hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu SGK để tiếp nhận, vận dụng kiến thức; đổi mới phương pháp, hình thức kiểm tra, đánh giá: đánh giá qua quan sát các hoạt động trên lớp, qua hồ sơ học tập, vở, sản phẩm học tập; đánh giá qua việc HS báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; bài thuyết trình về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập; Tăng cường chỉ đạo, quản lý dạy học, giáo dục thông qua sinh hoạt tổ/ nhóm chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học.


Tập huấn Cán bộ quản lý cấp Sở, Phòng GDĐT triển khai CT GDPT 2018 tại Hà Nội.

 

Kế hoạch nhà trường – đòn bẩy cho đổi mới

Đổi mới xây dựng kế hoạch nhà trường là một trong những biện pháp “đòn bẩy” trong quá trình chuyển tiếp này. Các nhà trường phổ thông cần rà soát nội dung dạy học trong SGK hiện hành, tinh giản những nội dung dạy học có kiến thức, kỹ năng vượt quá mức độ cần đạt quy định trong Chương trình hiện hành; điều chỉnh để tránh một số nội dung trùng lặp giữa các môn học, hoạt động giáo dục, bổ sung, cập nhật...


Học sinh sẽ rất hứng thú khi được học theo các chủ đề

Cán bộ quản lý nhà trường cần hướng dẫn giáo viên lựa chọn các chủ đề, rà soát nội dung các bài học trong SGK hiện hành tương ứng với chủ đề để sắp xếp lại thành một số bài học tích hợp của từng môn học hoặc liên môn. Việc liên kết các bài học có cùng mạch nội dung thành chủ đề sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian, tuy nhiên, đối với Chương trình hiện hành, việc này không dễ. Vì vậy, mỗi học kỳ, một tổ chuyên môn chỉ cần tổ chức 1 đến 2 chủ đề. Lãnh đạo nhà trường và giáo viên có thể tham khảo các chủ đề trong Chương trình mới để áp dụng, đồng thời nghiên cứu các năng lực, phẩm chất,... để vừa hiểu sâu sắc Chương trình mới, vừa áp dụng vào thực tiễn Chương trình hiện hành; từ đó xây dựng Kế hoạch giáo dục cho từng môn học, hoạt động giáo dục theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh, phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường. Trên cơ sở kế hoạch giáo dục từng bộ môn, xây dựng kế hoạch nhà trường định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh nhằm đạt được mục tiêu giáo dục của nhà trường.

Đa dạng hình thức học tập phát triển năng lực - không chờ Chương trình mới

Trong thế giới ngày nay, kiến thức rộng mênh mang, liên tục phát triển và có thể truy cập trên nhiều phương tiện: thư viện, mạng,... Học sinh cũng thông minh hơn, hiểu biết hơn, có nhiều cơ hội tiếp cận hơn,... nên việc lựa chọn nội dung gì, sắp xếp ra sao để vừa thuận lợi cho giáo viên, lại vừa giúp học sinh phát triển năng lực, phẩm chất là một vấn đề khó. Hướng tới Chương trình mới, mỗi giáo viên cần biết dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp học sinh tự khám phá những điều chưa biết, chứ k phải thụ động tiếp thu những kiến thức được sắp đặt sẵn; Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức, hương pháp để học sinh biết cách tự nghiên cứu SGK, tài liệu học tập, tự rà soát lại những kiến thức đã có, suy luận tìm tòi và phát hiện kiến thức mới; Tăng cường phối hợp học cá nhân với học hợp tác theo phương châm, tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ, thực hành và thảo luận nhiều hơn. Đặc biệt cần tránh tình trạng chỉ chọn các học sinh học trội hơn, “bỏ rơi”học sinh chưa học tốt. Chẳng hạn, một số người cho rằng Mô hình Trường học mới VNEN có nhiều học sinh kém hơn, nhưng thực tế là chính cách làm việc nhóm đã giúp các em bộc lộ những điểm còn yếu để giáo viên có điều kiện giúp đỡ.

Việc đa dạng hóa hình thức dạy học cũng tạo điều kiện cho học sinh hình thành những phẩm chất, năng lực cốt lõi. Trường Tiểu học Tương Lai ở Đồng Tháp tổ chức những góc chia sẻ để bạn nào có đồ đã qua sử dụng không dùng đến thì đóng góp, bạn nào cần thì lấy về sử dụng. Từ đó, các em học cách sẻ chia, tương thân tương ái. Có trường chia cho học sinh chậu cây và mầm hoa để các em chăm sóc. Tết đến, hoa nở rực rõ. Cha mẹ học sinh đều rất thích sản phẩm lao động của con và sẵn lòng trả một số tiền nhỏ để “mua” những chậu cây đó. Với số tiền này, học sinh lại mua dụng cụ học tập gửi tặng các bạn học sinh vùng khó. Ở Lai Châu, thầy cô cùng các em nuôi heo, cá, vịt, trồng rau,... Trồng gừng làm mứt gừng cho HS mang về Tết, trồng lá dong,... Từ những việc làm thực tế, học sinh đã biết áp dụng làm kinh tế tại gia đình.


Học sinh chăm sóc cây tại vườn trường (ảnh GDTĐ)

Ngoài ra còn rất nhiều mô hình tổ chức dạy học khác mà các cơ sở giáo dục đã áp dụng thành công, góp phần tạo dựng năng lực, phẩm chất cho học sinh, như học tập tại cơ sở kinh doanh, tại vựa hoa (Đà Lạt), học tại vườn trường, ngoài thiên nhiên; học tại di sản: bảo tàng tài nguyên rừng, văn miếu Quốc Tử Giám,... ; tại trung tâm trải nghiệm;…

K.T