Xây dựng tư duy mới, cách làm mới về đánh giá kết quả học tập của học sinh

28/04/2020

Từ năm học 2020 - 2021 việc đánh giá kết quả học tập của học sinh từng bước sẽ có những thay đổi căn bản cùng với việc triển khai chương trình GDPT 2018. Bộ GD&ĐT đã và đang tiến hành các chương trình tập huấn, bồi dưỡng nhằm giúp đội ngũ giáo viên toàn quốc phát triển một tư duy mới, cách làm mới trong việc đánh giá kết quả học tập của học sinh.


TS. Lê Thị Mỹ Hà, Giám đốc Trung tâm Đánh giá chất lượng giáo dục 

Đó là thông tin được TS. Lê Thị Mỹ Hà, Giám đốc Trung tâm Đánh giá chất lượng giáo dục (Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT) cho biết trong cuộc trao đổi về chương trình đánh giá diện rộng quốc gia kết quả học tập của học sinh lớp 5, 9, 12 đang được triển khai.

PV: Xin bà cung cấp một số thông tin cập nhật về Chương trình Đánh giá diện rộng quốc gia kết quả học tập của học sinh lớp 5, 9, 12?

TS. Lê Thị Mỹ Hà: Năm học 2020 - 2021 được xác định là một năm học bản lề có ý nghĩa quan trọng với ngành giáo dục cả nước với việc bắt đầu triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

Việc đổi mới chương trình dạy và học cũng có nghĩa là việc đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng sẽ có những thay đổi căn bản. Việc đánh giá diện rộng quốc gia kết quả học tập của học sinh được Bộ GD&ĐT thực hiện để làm cơ sở cho triển khai thực hiện và phát triển bền vững chương trình GDPT đồng thời tăng cường năng lực cho hệ thống đánh giá định kỳ quốc gia kết quả GDPT.

Để chuẩn bị cho việc đánh giá diện rộng quốc gia kết quả học tập của học sinh lớp 5, 9, 12, Bộ GD&ĐT đã ban hành Kế hoạch số 161/KH-BGDĐT ngày 05/3/2019; Ban quản lý dự án Hỗ trợ đổi mới GDPT (RGEP) cũng tổ chức bồi dưỡng, tập huấn cho Trung tâm Khảo thí quốc gia và Trung tâm Phát triển bền vững GDPT quốc gia về vấn đề này. Qua dự án RGEP, Bộ GD&ĐT đã xây dựng, thử nghiệm hệ thống câu hỏi, bộ đề khảo sát đối với 11 môn ở 3 khối lớp 5, 9, 12. Đầu năm 2020 việc thẩm định, biên tập câu hỏi, tạo form đề, định chuẩn lại đề khi khảo sát chính thức đã được hoàn thành. Việc xây dựng ngân hàng câu hỏi bổ sung cho các năm tiếp theo vẫn đang tiếp tục được thực hiện. Trong quá trình khảo sát chính thức thì các câu hỏi mới sẽ được kết hợp đưa vào thử nghiệm đảm bảo đúng quy trình kĩ thuật.

Theo dự kiến ban đầu, chương trình khảo sát sẽ được thực hiện vào đầu tháng 5.2020. Tuy nhiên do tình hình dịch Covid-19, chương trình năm học có thay đổi nên kế hoạch khảo sát bị lùi lại một thời gian. Đầu tháng 3.2020 Bộ GD&ĐT đã triển tập huấn quy trình xây dựng câu hỏi các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý các lớp 5,9,12. Chương trình do chuyên gia Viện đánh giá giáo dục CITO (Hà Lan) sang tập huấn trực tiếp. Theo kế hoạch, giữa tháng 3.2020, CITO tiếp tục tập huấn các môn Toán, Khoa học Tự nhiên, Vật lý, Hoá học, Sinh học...

Do tình hình dịch bệnh, việc tập huấn quy trình xây dựng câu hỏi đã được chuyển qua hình thức trực tuyến vào cuối tháng 3.2020 và sẽ tiếp tục tập huấn kỹ thuật biên tập (thẩm định) câu hỏi vào cuối tháng 4, đầu tháng 5.2020. Mặc dù hiệu quả và tính hấp dẫn của hình thức này không được như tập huấn trực tiếp nhưng trong bối cảnh hiện tại, đây là cách làm tốt nhất vừa đảm bảo yêu cầu kĩ thuật, tiến độ đồng thời giúp phòng chống dịch. 


Chuyên gia Nico Dieteren, Viện đánh giá giáo dục CITO (Hà Lan) trao đổi với các học viên VN trong đợt tập huấn hồi 3.2020 tại Hà Nội

PV: Việc tập huấn trực tuyến có những khó khăn gì trong bối cảnh hiện tại ?
 
TS. Lê Thị Mỹ Hà:
Việc tập huấn trực tuyến trong tình hình dịch bệnh, lại có sự tham gia của chuyên gia quốc tế đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ban tổ chức, các đơn vị chuyên môn, đội ngũ thầy cô giáo ở địa phương và các giảng viên trong và ngoài nước.
 
Cách làm truyền thống có thuận lợi là có sự tương tác trực tiếp giữa giảng viên và học viên, các vấn đề có thể được trao đổi, thảo luận và giải đáp kĩ càng tường tận. Việc tập huấn với chuyên gia nước ngoài cần có sự hỗ trợ của phiên dịch nên khi có những bất đồng khó hiểu thì dừng lại giải thích ngay, chuyên gia VN có thể phối hợp giải thích đưa ra ví dụ gắn kết với VN; hoạt động thực hành được thảo luận nhóm, có sự chia sẻ, trao đổi, tranh luận đến cùng các vấn đề.
 
Tuy nhiên việc tập huấn trực tuyến thì sẽ khó khăn hơn. Ví dụ phần phiên dịch phải gắn với bối cảnh cụ thể mà dịch thuật chưa chuyển tải được hết ý nghĩa nhưng người nghe không hiểu thì cũng không hỏi ngay được. Hoặc có những điều học viên chưa thoả mãn thì cũng chưa thể dừng lại trả lời vì có thể ảnh hưởng đến tiến độ nên việc tranh luận phải tạm dừng lại. Nhưng chúng tôi cũng tìm cách khắc phục là những câu hỏi được dịch và gửi cho các chuyên gia để giải đáp sau. Ngoài ra các chuyên gia VN cũng luôn sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp các vấn đề liên quan.
 
Một vấn đề nữa là việc kết nối đôi khi cũng gặp trục trặc. Tập huấn trực tuyến đòi hỏi ban tổ chức phải có những biện pháp quản lý duy trì kỉ luật, đảm bảo hiệu quả để học viên có thể lĩnh hội được những vấn đề cốt lõi nhất từ các chuyên gia quốc tế. Hình thức tập huấn trực tuyến đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các bên liên quan. Do chênh lệch múi giờ nên buổi sáng chuyên gia VN sẽ hướng dẫn thảo luận, tổ chức thực hành, chuyển các câu hỏi cho bộ phận dịch thuật. Vào buổi chiều các huyên gia CITO sẽ chữa bài và giảng bài mới.
 
PV: Ban tổ chức đánh giá ra sao về hiệu quả của hoạt động tập huấn này? Theo bà các giáo viên VN đã có sự thay đổi như thế nào về góc nhìn, tư duy đối với việc đánh giá kết quả học tập của học sinh?
 
TS. Lê Thị Mỹ Hà: Thực ra từ nhiều năm qua Bộ GD&ĐT đã triển khai tập huấn nhiều chương trình về quy trình kĩ thuật thiết kế đề thi, kĩ thuật viết câu hỏi. Lần này việc đánh giá trên diện rộng quốc gia kết quả học tập của học sinh được thực hiện trên quy mô lớn và có điểm khác biệt là tiếp cận theo hướng phát triển năng lực người học.
 
Mặc dù việc đánh giá là áp dụng với chương trình GDPT hiện hành nhưng kết hợp chương trình GDPT 2018 để dự báo cho các năm tiếp theo. Việc này nhằm đáp ứng được cả chương trình hiện hành và chương trình mới. Tức là chúng ta vừa đánh giá chuẩn kiến thức kĩ năng, vừa đánh giá được cả năng lực học sinh. Chính vì vậy bắt buộc tất cả cán bộ, giáo viên tham gia viết câu hỏi và thẩm định, biên tập câu hỏi đều phải tham gia tập huấn để đảm bảo yêu cầu kĩ thuật.
 
Các chuyên gia CITO là những người giỏi, có uy tín hàng đầu trong việc thiết kế đề thi. CITO là một tổ chức quốc tế nên có lợi thế là hệ thống hoá được kiến thức lý luận, có nhiều ví dụ phân tích phù hợp với cấp độ thang đo đánh giá năng lực. Các chuyên gia quốc tế sẽ giúp giáo viên VN kỹ thuật xây dựng đề thi, kỹ thuật viết câu hỏi theo hướng phát triển năng lực học sinh. Giúp giáo viên nhận ra những lỗi kĩ thuật mà họ thường viết theo thói quen.
 
Chương trình GDPT 2018 định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh thì việc đánh giá, đưa ra các câu hỏi kiểm tra với học sinh có sự thay đổi tương ứng, trong quá trình làm thực tế giáo viên vướng mắc ở đâu thì các chuyên gia sẽ giúp điều chỉnh ở đó. Điều này rất hữu ích đối với giáo viên VN.
 
Có thể trong lúc tập huấn, mọi người có thể chưa hiểu hết các yêu cầu kỹ thuật, nhưng trong quá trình chữa bài tập, thảo luận giải đáp thắc mắc thì đến cuối đợt tập huấn, rất nhiều giáo viên nhận xét cảm ơn BTC đã có đợt tập huấn hữu ích. Các chuyên gia thực sự đã giúp họ có con mắt nhìn khoa học hơn, bài bản hơn, hệ thống được kiến thức thực hành cũng như ứng dụng hiệu quả. Đó là những giá trị thiết thực khi phối hợp được giữa chuyên gia trong nước và quốc tế. Đánh giá giáo dục là lĩnh vực mới và khó, muốn làm tốt thì phải học bài bản.
 
Lần này giáo viên của chúng ta có thêm cơ hội học quy trình kĩ thuật thiết kế đề thi đánh giá năng lực. Còn đánh giá trên diện rộng là cả một quy trình rất nhiều bước, bước nào cũng đòi hòi phải có sự đào tạo, hướng dẫn. Ai tham gia một bước nào đó thì đều phải học để nâng cao năng lực, thực hiện đánh giá diện rộng đảm bảo và hiệu quả.  
 
Ngoài ra, giáo viên  có thể sử quy trình kỹ thuật xây dựng đề thi chuẩn hoặc đánh giá năng lực của học sinh để vận dụng đánh giá trên lớp học. Với những kiến thức được tập huấn, bồi dưỡng, các giáo viên sau này có thể tham gia thiết kế đề thi, xây dựng những ngân hàng câu hỏi tiếp theo cho các Sở và cho Bộ GD&ĐT. Đó cũng là một hiệu ứng tích cực từ việc tập huấn.
 
PV: Có thể thấy là mặt bằng chung của đội ngũ giáo viên toàn quốc có những khác biệt nhất định nên mặc dù được tập huấn cũng sẽ khó tránh khỏi những nhận thức, tư duy khác nhau về vấn đề này. Ban tổ chức sẽ làm thế nào để đảm bảo chất lượng đầu ra của quá trình tập huấn?
 
TS. Lê Thị Mỹ Hà: Đội ngũ giáo viên toàn quốc có trình độ khác nhau là đương nhiên. Các thầy cô ở thành phố sẽ có nhiều lợi thế, điều kiện tiếp xúc thông tin hơn các thầy cô ở vùng nông thôn, miền núi. Chính vì vậy khi tiếp xúc với một vấn đề mới, với những nền tảng khác nhau thì sự tiếp nhận và xử lý của các giáo viên cũng sẽ khác nhau.
 
Mỗi chương trình tập huấn thì đều có những phương pháp, định hướng và mục tiêu kết quả cụ thể. Với chương trình này, chúng tôi đặt ra mục tiêu rất rõ ràng để làm sao sau khi được bồi dưỡng, thực hành thì tất cả các giáo viên đều có những kiến thức lý luận và khả năng thực hành xây dựng câu hỏi  đáp ứng yêu cầu kĩ thuật. Tuy nhiên, chất lượng câu hỏi như thế nào cũng phụ thuộc từng giáo viên cụ thể.
 
Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục có những chính sách, chủ trương và sự đầu tư để từng bước nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên. Với những chương trình như thế này, chúng tôi tập trung vào những phương pháp kĩ thuật mang tính thiết thực nhất đối với giáo viên để các thầy cô có thể thực hành, áp dụng thực tế ngay.
 

Từ năm học 2020 - 2021 việc đánh giá kết quả học tập của học sinh từng bước sẽ có những thay đổi căn bản cùng với việc triển khai chương trình GDPT 2018. 
PV: Vậy liệu Bộ GD&ĐT có dự kiến xây dựng những bộ câu hỏi mẫu sau đó triển khai về để các địa phương tham khảo, sử dụng chung hay không?
 
TS. Lê Thị Mỹ Hà: Theo tôi nghĩ, việc xây dựng những bộ câu hỏi mẫu đánh giá trên diện rộng để cung cấp cho địa phương tham khảo là  không cần thiết. Tôi cho rằng yếu tố quan trọng nhất là việc tạo lập được tư duy, định hướng cho đội ngũ giáo viên.
 
Muốn viết được câu hỏi tốt phải có hệ thống cơ sở lý luận tốt, tức là, giáo viên phải được học về quy trình kĩ thuật thì mới có thể viết được câu hỏi tốt. Ngược lại nếu không nắm được lý luận, quy trình mà chỉ làm theo mẫu thì sẽ dẫn đến tình trạng nguy hiểm là chỉ biết sao chép, mô phỏng. Sự sao chép nguy hiểm ở chỗ giáo viên sẽ không hiểu rõ câu hỏi này, câu hỏi kia được đặt ra như vậy nhằm mục đích gì cho nên dễ hiểu nhầm, sử dụng nhầm.
 
Cho nên điều cốt yếu vẫn là trang bị kiến thức nền tảng. Chúng ta vẫn có bộ tài liệu xây dựng kỹ lưỡng về mặt lý luận, kèm theo đó là tài liệu thực hành phục vụ cho các hoạt động tập huấn, thảo luận chuyên môn... Quan trọng là làm sao để các thầy cô cùng hiểu, cùng làm được. Muốn đổi mới giáo dục thành công thì chúng ta phải thay đổi được năng lực của giáo viên, các thầy cô phải là người hiểu và thực hiện được yêu cầu kỹ thuật đánh giá năng lực. Đó mới là yếu tố then chốt tạo ra sự thay đổi trong dài hạn.
 
Đợt tập huấn này cũng là hướng tới đáp ứng yêu cầu dài hạn đó, giáo viên học kĩ thuật từ chuyên gia quốc tế, phối hợp chuyên gia VN thực hành áp dụng vào bối cảnh VN. Cách làm như vậy giúp giáo viên hiểu vấn đề một cách thấu đáo, bài bản. Các giáo viên tham gia tập huấn, vốn là những cán bộ cốt cán, sau này cũng sẽ là những người tạo ra sự thay đổi trong cách tiếp cận, cách xây dựng đề thi, viết câu hỏi cho các giáo viên trong trường, địa phương mình. Với cách làm này chúng tôi tin tưởng sẽ từng bước tạo ra được sự thay đổi.
 
PV: Sau các hoạt động như thế này thì Bộ GD&ĐT có kế hoạch gì để sử dụng nguồn lực tri thức từ đội ngũ các cán bộ, giáo viên tham gia tập huấn hay không? Ví dụ như việc xây dựng một mạng lưới các thầy cô chuyên về đánh giá kết quả học tập để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm ?
 
TS. Lê Thị Mỹ Hà: Trong nhiều năm qua, Bộ GD&ĐT đã xây dựng và phát triển hệ thống đội ngũ giáo viên cốt cán các tỉnh thành. Trung tâm Đánh giá chất lượng giáo dục (CLGD) trực thuộc Cục Quản lý chất lượng là đơn vị phụ trách các chương trình đánh giá quốc gia và quốc tế của Bộ GDĐT, trong đó tổ chức triển khai Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA), Chương trình đánh giá quốc tế về Dạy và Học (TALIS). Trung tâm Đánh giá CLGD đã tập huấn vận dụng cách đánh giá PISA vào đổi mới đánh giá giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học trong nhiều năm nay. Đợt tập huấn này chúng tôi quan sát thấy là nhờ tiếp xúc nhiều các chương trình đánh giá học sinh quốc tế nên nhiều giáo viên có kiến thức nền tốt tạo nên các cuộc trao đổi, tranh luận rất thú vị.
 
Trong nhiều năm nay, chúng tôi đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giáo viên thông qua các hoạt động tập huấn về đánh giá kết quả học tập của học sinh, tạo thành các nhóm chuyên môn để chia sẻ kinh nghiệm, sáng kiến. Đối với các hoạt động liên quan đến đánh giá quốc gia và quốc tế, Trung tâm Đánh giá CLGD cũng chia sẻ thông tin, mời đội ngũ giáo viên cốt cán này tham gia tổ chức triển khai các hoạt động, có những giáo viên đã trở thành giảng viên tập huấn, qua đó tạo sự tương tác và cũng thúc đẩy trách nhiệm các thầy cô tham gia đóng góp dài hạn phát triển chuyên môn cho ngành giáo dục.
 
PV: Xin trân trọng cảm ơn TS Lê Thị Mỹ Hà !

T.S (thực hiện)

(Ban Quản lý dự án RGEP)